İDRAR ANALİZİ ve SEDİMENTİ-2

Dr.Ahmet ERGİN

Aile Hekimliği Uzmanı

 

İDRAR SEDİMENTİ

 

İdrar sedimentinin incelenmesi, ucuz, noninvaziv ve kolaylıkla uygulanabilmesi açısından aile hekimliği pratiğinde sık başvurulan bir tanı yöntemidir. Aile hekimlerinin idrar sedimentini değerlendirme yeteneğine sahip olması  bir çok kolaylık sağlar. Bu yöntemle böbrek biyopsisi yapmadan hastalığın nedeni, aktivitesi ve şiddeti hakkında bilgi edinilebilir, birçok hastalık tanınabilir.

İçindeki şekilli elemanların ve hücrelerin iyi görünebilmesi bakımından yüksek osmolariteye ve asit pH’ ya sahip, taze elde edilmiş sabah idrarından yapılması tercih edilmelidir.Bu idrarı 3000 devirli santrifüjde 5 dk çevirmek, tüpün üstündeki idrardan protein bakmak,çökeltiden sediment muayenesi için yararlanmak en pratik yoldur.Santrifüj edilmeden sedimente bakmak sağlıklı bir yöntem değildir. İdrar sedimentinde incelenmesinde aşağıdaki hücre ve oluşumlar dikkatle incelenmelidir.

 

HEMATÜRİ (ERİTROSİT)

  • İdrarda eritrosit varlığıdır. Glomerülden ya da diğer üriner sistem mukozasından kaynaklanabilir.

  • Makroskopik (groos hematüri) ya da mikroskopik olabilir.

  • Her alanda 20 adet eritosit görülmesi mikroskopik, 20 den fazla eritrosit görülmesine makroskopik hematüri denir.

  • Eritrositler küçük, yuvarlak, mikroskobun mikrovidası ile oynayınca çift kenarlı ve şeffaf(beyaz, gri,yeşil) görünüşte elemanlardır. Glomerüler hematüride eritrosit şekilleri değişebilir. (dismorfik eritrositler).

  • Erkekte hiç görülmez, kadında her sahada 5 adet eritrosit normal kabul edilir

  • Sıklığa göre: Akut üriner enfeksiyon (%25), Taş (%20), Glomerülonefrit (%20), Neoplazma (%15), Prostat hipertrofisi (%10), Diğerleri (%10

  • Resimde Eritrositler görülmekte

 

 

PİYÜRİ, LÖKOSİTÜRİ

  • Glomerülden ya da üriner sistem mukozasından (makrofajlar) geçen hücrelerden kaynaklıdır.İnfeksiyonlar ve glomerülonefritte en sık görülür.Üriner enfeksiyonlara bağlı piyüri genellikle bakteriüri ile beraberdir.

  • Eritrositlerden daha büyük, yuvarlak, içlerinde çekirdeklerin veya granüllerin görülebildiği hücrelerdir. Boyanmamış preparatlarda renksiz görünürler. 

  • Bol lökosit ve eritrosit içeren idrarda albumin (dipsitikle +, ++ proteinüri saptanır) idrar santrifüj edildikten sonra aranmalıdır. Yine pozitif veriyorsa bu böbreğe bağlı albumindir

  • İdrarda her sahada 5 adet bulunması normal kabul edilir

  • İdrarda her sahada 10 adet üstünde lökosit geçmesine piüri denir. 5-10 adet lökosit şüphelidir hastanın kliniğine göre değerlendirilir.

 

EPİTELYAL HÜCRELER

 

İdrar sedimentinde kaynaklandığı yere göre 3 çeşit epitel bulunabilir.

   u Renal Tubuler     v Transisyonel    w Squamous

 

 

uRenal Tübüler Epitelyal Hücreler

  • Böbrek korteks ve medullasındaki tübülleri oluşturan epitelden kaynaklıdır.

  • Küçük, yuvarlak, çok köşeli (poliglonal) dir. Lökositlerden biraz büyük olup, granüler ve yassı epitel hücresine göre büyük bir çekirdeği bulunur.

  • Dansitesi düşük bir idrarda lökositlere çok benzer. Nefrotik sendrom ve akut tübüler hasarda idrardaki sayıları artar.

  • İdrarda normalde bulunmaz. Lökositlerle karışabilir. Ancak Lökositten daha büyüktürler. Aşağıdaki resimde likosit ve tübüler epitel bir arada görülüyor.

v Transizyonel Epitelyal Hücreler:

  • Böbrek pelvisinden üretra çıkışına kadar üriner sistemin büyük çoğunluğunun iç yüzeyini döşeyen epitelden kaynaklanır.

  • Daha düzenli ve hücre sınırları mevcuttur. Merkezi nükleuslu, füsiform (sferik, poliheral, iğ şeklinde, armudumsu, değişik şekillerde) sitoplazmalı epiteldir. Mesaneden gelenler daha çok köşeli-iri - pul gibidir.

  • İdrarda her sahada 5 adet bulunması normal kabul edilir. İdrarda her sahada 5 den fazla bulunması na değişici epitel (transisyonel epitelüri) atılımı denir. Üriner sistem inflamatuar hastalıklar ,travmaya bağlı (sistoskopi) ve mesane kanserinde artabilir.

w  Squamoz epitelyal hücreler:

  • Üriner yolun son kısmı olan üretra ve kadında vagina kontaminasyonu kaynaklıdır.İdrarda en yaygın bulunan epitel hücreleridir

  • Çok büyük olup (idrar mikroskopisinde görülen en büyük hücre), küçük (hücreye göre çok küçük)  ve tek çekirdekli, iri sitoplazmalı, yassı, düzensiz sınırları bulunan hücrelerdir. Bazılarında çift çekirdek görülebilir

  • İdrarda her sahada 5 adet bulunması normal kabul edilir

  • Vaginal kontaminasyon, idrar örneğinin cilt florası ile muhtemel kontaminasyonu, Üretrovaginal/ üretrovezikal fistül, Üretrit gibi durumları düşündürmelidir

 

 

 

SİLENDİRLER

Silendir şeklinde, kenarları paralel, uçları yumuşak, protein yapıda elemanlardır. Genellikle distal tübülüslerde hücre ve proteinlerin presipitasyonu ile oluşur. Distal tübüllerde akımın yavaş, osmolaritenin ve hidrojen iyon konsantrasyonunun yüksek olduğu zamanlarda silendir oluşumu kolaylaşır. Silendir içinde hücre görülmesi intrarenal

Hyalen Silendir

  • İdrarda en sık bulunan silendirdir. Saydam, renksizdir. Işık kontrast hale getirilince daha kolay görülür

  • Hyalen silendirlerin klinikte önemleri fazla değildir. Klinik değeri azdır. Her sahada 2 tane bulunması normal kabul edilir.Ancak; genişse böbrek tubulus hastalıklarını gösterir. Ayrıca idrarda devamlı görülmesi organik böbrek has. gösterir.

  • Akut nefritik sendrom, akut glomerulonefrit ve nefrotik sendromda rastlanabilir. Asit idrarda, konsantre idrarda ve diüretik tedavisinde, dehidratasyonda ve normalde görülebilirler.

 

Eritrosit Silendir

  • Hiyalen silendire eritrosit girmesiyle oluşur.

  • İdrarda normalde bulunmaz.

  • Eritrosit silendir aşikar bir glomerül lezyonunu ve özellikle aktif bir glomerülonefriti gösterir. Akut nefritik sendrom (akut glomerülonefrit ve diğerleri) için tipiktir.

 

Lökosit Silendir

  • Hiyalen silendire lökosit girmesiyle oluşur. Bazen lökositler; parçalar halinde, kümeler şeklinde, deforme şekilde bulunur.

  • Bol piyüri ile beraber görülürse piyelonefrit veya tübülointerstisyel hastalık için karakteristiktir. Eritrosit silendiri ile beraber görüldüğünde glomerülonefrit düşünülmelidir.

 

Hyalen Silendir

Eritrosit Silendir

Lökosit Silendir

Epitel Silendir

  • Hiyalen silendire epitel girmesiyle oluşur. Burada ufak bir hatırlatma yapmakta yarar var: silendirler tübülüslerde oluşur, bu yüzden yapısına sadece renal tübüler epitel girebilir, tübülüslerin altında lokalize olan transisyonel epitel ya da yassı epitel asla sediment yapısına giremez

  • Tubulusları (tubuler epitel hücreleri) etkileyen olaylarda görülür.

    Viral enf.

    Akut piyelonefrit

    ABY-ATN

    Amiloidoz

    Ağır metal toksikasyonunda görülür.

Yağ Silendir

  • Anlamlı proteinürili hastalar arasında epitelyal silendir içindeki hücrelerin Dejenerasyonu karakteristik „maltese cross“ görünümüne ve yağ silendirlerine neden olabilir. Bu damlacıklar kolesterol ve kolesterol esterlerinden oluşur .

  • Nefrotik senromda görülür.

 

Granüler Silendir

  • Homojen, granüler, yoğun, düz, silendirik yapıdadır. Şekli ve büyüklüğü hiyalin silendire benzer ama şeffaf- mat değildir, granüllüdür. Görünümüne göre iki tiptir: İnce granüllü silendirler: Granüller küçük ve düzenlidir. Işığı az kırar.Kaba granüllü silendirler: Granüller büyük ve düzensizdir (irregüler). Işığı çok kırar. Hücresel hasarı göstergesidir

  • Nefrotik, nefritik sendrom ve glomerülonefritlerde görülür. Silendirler daha önce var olan hücre silendirlerinde eritrosit, lökosit veya epitellerin dejenere olup parçalanması sonucunda oluşurlar.

 

 

 

Kaynaklar

1.İliçin G,Ünal S,Biberoğlu K, Akalın S, Süleymanlar G. Temel İç Hastalıkları.Güneş Kitabevi 1999. Ankara

2.İdrar Sedimenti Mikroskopik İnceleme Atlası Altınışık M.

3.İdrar Tahlili ve Periferik Yaymanın Tanıdaki Yeri. Tanoğlu A, Doğru T.

İDRAR SEDİMENTİ DEVAMI İÇİN TIKLAYIN

İçerikler hakkında daha fazla bilgi için draergin@mynet.com adresine yazabilirsiniz.