ANNE BABA TUTUMLARI

Uz. Dr. Ahmet ERGİN

 

Yaşamın her döneminde,  insan davranışını şekillendiren bir çok faktör olsa da, davranışın temelleri çoğunlukla çocukluk döneminde atılır.Bu dönemde davranış gelişimi genelde model alma ile gerçekleşir. Bu modelde çoğunlukla çocuğun en yakınında bulunan anne-babadır.

Çocuğa karşı takınılan anne-baba tutumlarını etkileyen bir çok faktör vardır. Anne babanın beklentileri, toplumun kültürel değerleri, anne ve babalık rolüne hazır olma, anne ve babanın kendi çocukluk deneyimleri, anne ve baba arasındaki ilişki, çocukların sayı ve cinsiyeti çocuğa karşı alınan tutumlarda belirleyici olabilen başlıca faktörlr. Çocuğa karşı anne-baba alınan tutumlarını olumlu ve olumsuz olarak ele alabiliriz.

                Olumsuz anne-baba tutumları:

Aşırı koruyucu ve kaygılı anne-baba tutumu: Aşırı istenilen, geç kavuşulan, tek çocuk, ilk çocuk, tek erkek veya kız çocuk, en küçük çocuk, sülalenin tek erkek çocuğu gibi çocuklar genellikle bu tutuma maruz kalırlar. bu tür anne-babalar sürekli çocuğa müdahale eder. Çocuğa bir bebek gibi davranılır. Çocuk sen yapamazsın, daha küçüksün gibi engellemelerle karşılaşır. Çocuğun kendini tanımasını ve yapabileceklerini fark etmesini engelleyen bir tutumdur. Bu tutumla yetiştirilen çocuklarda bağımlı kişilik gelişir ve çocuk kendi başına karar vermede güçlükler çeker. umsuz anne

Aşırı baskıcı ve otoriter anne-baba tutumu : Anne baba çocuktan itaat bekler. Çocuk istenilen şekilde davrandıkça sevgi gösterilir. Baskı ve katı disiplin çocuğun kendini kabul ettirmesini zorlaştırır, uyumsuzluk görülür. Çocuk evde anne-babasında gördüğü olumsuz tutumları okulda arkadaşlarına uygulamaya çalışır. Ayrıca devamlı eleştirilen bu çocuklarda saldırgan davranışlar ortaya çıkabilir.

Sınırsız Özgürlükçü Anne-Baba Tutumu: Evde  çocuğun her dediği yapılır ve  çocuk kendisine hizmet edilmesini ister. Bu tutumla yetişen çocuklarda doyumsuzluk ve bir iç boşluk vardır. Ev içinde ve dış dünyada zayıf bir sosyal uyum gösterirler. Kuralsızlığa alışan çocuklar, okuldaki kurallarla karşılaşınca okula ve arkadaş çevresine uyum sağlamakta zorlanabilirler. Doyumsuzlukları ileride zararlı alışkanlıklar edinmelerine neden olabilir. Bencil, sorumsuz, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen ve sabırsız olabilirler. Sosyal ortama girdiğinde ve her dediğinin olmadığını gördüğünde hayal kırıklığına uğrar. Kendi içine çekilebilir ya da agresif olabilirler. Her istediklerini yaptırmayı alışkanlık haline getirir ve zamanla kural tanımazlar.

Mükemmeliyetçi Anne-Baba Tutumu:  Çocuktan her şeyin en iyisi beklenir. Genelde anne baba kendi yaşantılarında yapamadıklarını, çocuktan beklerler. Çocuk  kapasitesinin çok üstünde eğitimlere tabi tutulabilir, aşırı titizlik ve temizlik beklenir. Kurallar ve kalıplar vardır ve çocuktan bunlara mutlaka uyması beklenir. Çocuğa bütün çocukça davranışlar yasaklanır. Arkadaş seçimi de aileye aittir. Mükemmeliyetçi anne-baba tutumuyla yetişen çocukların fikirleri genelde çok katıdır. Bir şey veya kimse ya çok olumlu ya da çok olumsuzdur. Çocuk kendi doğal iç güdüleri ve ağır kurallar arasında sıkışıp kalmıştır ve sürekli bir iç çatışma içindedir. Sevgi ve nefret karışımı duyguları aynı anda yaşar. Her işte en iyi ve en üstün olmak ister. Fakat istediği seviyeyi yakalamayınca hayal kırıklığına uğrar ve çalışmayı tamamıyla bırakabilir. Aşağılık duygusu gelişir.

Tutarsız Anne-Baba Tutumu:  Anne ve babanın davranışlarında belli bir tutarlılık olmadığı gibi. Anne babanın davranışları arasında da tutarlılık yoktur.Çocuk ne zaman ne tepki ile karşılaşacağını bilemediği için kaygılıdır. Bu durum kendini güvende hissetmesini engeller. Kendi görüş ve düşüncelerini aktaramaz. Zamanla çevrelerindeki insanlara güvenmeyen, her şeyden şüphelenen, kararsız bir kişilik yapısı geliştirebilirler.

Olumlu anne baba tutumları

Demokratik Anne-Baba Tutumu

Anne-babanın çocuğa sevgi ve sevecenlikle yaklaşır, çocukla içtenlikle ilgilenir ve onu tamamen kabuleder. Çocuğun ilgilerini göz önünde tutarak onun yeteneklerini geliştirecek ortamı çocuk için hazırlar. Kabul gören çocuk genellikle sosyalleşmiş, işbirliğine hazır, arkadaş canlısı, duygusal ve sosyal açıdan dengeli ve mutlu bir bireydir. Aile her şeyden önce çok iyi bir rehberdir.

Çocuğa yol gösterilir ama alacağı kararlar konusunda serbest bırakılır. Alternatif sunulur. Seçim çocuğa aittir. Çocuk seçiminin sorumluluğunu alır. Böyle bir ailede evde-toplumda kabul edilen ve edilmeyen davranışların sınırları bellidir. Çocuk neyi nerede yapacağını veya yapmayacağını bilir. Ev ve toplum kuralları çocuğa anlatılır. Her şeyden önce anne-baba iyi bir modeldir. Çocuklarında görmek istemedikleri davranışları kendileri de yapmazlar. Çocuk sınırlar içinde özgürdür. Demokratik ve güven verici bir ortamda yetişen çocuk , kendine ve çevresine saygılı, sınırlarını bilen, yaratıcı, aktif, girişken, sağlıklı ilişkiler kurabilen, saygılı, sorumluluk sahibi, hoşgörülü, uyumlu bir birey olarak yetişir.