AİLENİN SAĞLIĞA ETKİSİ

Uz.Dr.Ahmet ERGİN

Aile Hekimliği Uzmanı

Bir çok hasta aile içi sorunlardan kaynaklanan belirtilerle hekime gelir. Bu hastalar genelde hekime geldiklerinde, aile sorunları ile hastalık belirtileri arasında bağlantı kuramaz. Aile içi sorunların kendisine akut fiziksel veya psikolojik semptomlar, kronik hastalığın alevlenmesi, kötüleşmesi veya çocuklarla yaşanan problemler şeklinde dönebileceğini tahmin edemez. Aile sorunlarının olumsuz bir olay olması şart değildir. Örneğin evin tek çocuğunun üniversite okumak için yurt dışına gitmesi, diğer aile bireylerinde, fiziksel ve ruhsal bir takım belirtilerin ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Aile bireyinin sağlığını en çok etkileyen aile içi olaylara örnek olarak, ciddi hastalık veya ölüm kişiler arası zorluklar (Karı-koca, Ebeveyn-çocuk), boşanma, doğal afet, işten atılma, göç, evlilik, hamilelik, doğum, yaşlıların ölümü, çocukların evden ayrılması ve tutukluluğu verebiliriz.

Fiziksel bir belirtinin, aile stresine bağlı geliştiği düşünüldüğünde,  hastayı aile bağlamında incelemek ve anlamak önemlidir  Hastanın duygu durumu, diğer aile bireyleri ile ilişkisi ve düzeyi, ailede yakın zamanda bir sorun olup olmadığı sorulmalıdır. Hasta belirtilerini aile içi sorunlarla ilişkilendirmeyebilir ya da böyle bir ilişkiyi kabul etmeyebilir. Hastanın fiziksel yakınmaları somatizasyon olabileceği gibi aşırı stres sonucu oluşan ülser, spastik kolon gibi hastalıklar da olabilir. Yine depresyon, anksiyete bozukluğu, madde bağımlılığı  gibi hastalıkların fiziksel belirtileri olabilir. Bu nedenle aile hekimleri hastalarını, aile yaşamlarıyla birlikte ele almalı ve ziyaretlerde hastaya aile sorunlarını araştırıcı basit sorular yöneltmelidirler. “Evde kimler var , Ailen bu problemin hakkında ne düşünüyor, Son zamanlarda üstesinden gelmeniz gereken bir sorun oldu mu?” gibi.

Aile stresi söz konusu olduğunda  biyopsikososyal yaklaşım temel alınmalıdır. Çözüm için fiziksel  ve ruhsal problemlere yönelik gerekli tedavi verilmeli ve fiziksel belirtiye neden olan sorun tartışılmaya açılmalıdır. Bu nedenle aile hekimi her aile bireyi ile sürdürülebilir anlaşma kurmalıdır. Aile problemlerinde  genelde  suçlu arama eğilimi vardır. Bu nedenle herhangi bir anlaşmazlıkta taraf olunmamalı, hasta dinlemeli, empati kurulmalı, diğer aile bireylerinin de sorun hakkındaki görüşlerini alınmalıdır. Bazen hasta, sorun hakkında diğer aile bireylerinden görüş alınmasını istemeyebilir ve diğer aile bireyleri ile görüşülmesi konusunda isteksiz davranabilir. Bazen de diğer aile üyeleri görüşmek istemeyebilir. Hasta aile bireyleri ile toplanmayı kesinlikle red ediyorsa, bu henüz hazır olmadığını gösterebilir. Aile bireyleri ile toplanıldığında iyi bir planlama yapılmalı, zaman iyi kullanılmalı, bireyler birbirlerinin sözünü kesmeden dinlemeli, düşüncelerini anlatmaları, aile içi ilişkiler ve sorun yaratan durumlar sorgulanmalı, sorunun ne zamandan beri varlığı ortaya çıkarılmalıdır.

Problem yeni başlangıçlı ve durumsal ise (ölüm,doğum,yeni başlamış hastalık), aile sorunu tanımlayabiliyorsa, ailenin ilişkileri iyi ve değişime istekli ise, geçmiş ilişkiler sağlam ise bu tür sorunlar birinci basamakta çözülebilir. Ancak intihar veya cinayet düşüncesi,niyeti veya eylemi, psikotik davranışlar, cinsel veya fiziksel istismar, madde kötüye kullanımı, orta-şiddetli evlilik ve cinsel problemler, multiproblemli aile, dirençli durumlarda aile terapistine sevk edilmelidir. Özetle:

1. Semptomların aile stresi ile ilgili olabileceğini düşün

2. Biyopsikososyal yaklaşım göster

3. Taraf olma

4. Diğer aile üyelerini de dinle

5. Toplantı planı hazırla

6. Problemle başa çıkmasına yardımcı ol

7. Birinci basamakta tedavi/sevk değerlendir

8. Aile terapisti ile işbirliği içinde ol.