AİLE HEKİMLİĞİNİN TARİHÇESİ
Dr.Ahmet ERGİN
Aile Hekimliği Uzmanı
20.yy başlarında enfeksiyon
hastalıklarının kontrolü, hastalıkların yapısındaki değişiklikler ve
ölüm nedenlerinin farklılaşması, uzmanlaşma eğiliminin artması,
davranış bilimlerinin gelişmesiyle hastalıkların oluşumunda sosyal
ve psikolojik faktörlerin de etkili olduğunun anlaşılması, hastanede
kalmanın yüksek maliyetlere neden olması aile hekimliğini gündeme
getirmiştir.
Başta İngiltere, Almanya gibi batı Avrupa
ülkeleri ile Amerika Birleşik Devletleri,Kanada ve Japonya gibi
gelişmiş ülkeler ve hatta gelişmekte olan ülkelerde birinci basamak
sağlık hizmetlerinin sunumu için aile hekimleri yetiştirmeye
başlamıştır. Kapsamlı ve kişisel hizmet verebilecek aile
hekimliğinin gelişmesi ve yaygınlaşması 1950'lerde başlamıştır.
İngiltere'de genel pratisyenliği geliştirmek, standartlarını
yükseltmek ve genel pratisyenlerin sesi olmak amacıyla 1952 yılında
College of General Practitioners (Genel Pratisyenler Koleji'in)
kurulması önemli adımlardandır. Aile Hekimliği / Genel Aile
Pratisyenlik adlarıyla anılan, mezuniyet sonrası ortalama 3 yıllık
eğitimi gerektiren birinci basamak uzmanlığı bu şekilde gelişti.
Bugün ise dünyanın birçok ülkesinde farklı finansman modelleriyle
birlikte uygulanmaktadır.
1978 Alma Ata Konferansında ilan edilen
"2000 Yılında Herkese Sağlık" hedefi doğrultusunda Dünya Sağlık
Örgütü (WHO) ve Dünya Aile Hekimleri Birliği (WONCA), Kanada
Ontario'da "Tıp Pratiğini ve Eğitimini İnsanların Gereksinimlerini
Daha İyi Karşılar Hale Getirmek:Aile Hekiminin Katkısı" isimli ortak
bir konferans düzenlemişlerdir. Yayınlanan konferans dökümanı daha
sonra Dünya Sağlık Kongresi ve WONCA Dünya Kongresi tarafından da
ayrı ayrı kabul edilmiştir.
WHO ve WONCA temsilcilerinin ortak
imzaları ile yayınlanan giriş bölümünde: "Kapsamlı, sürekli,
koordine edilen ve kişiye özel bir sağlık hizmeti verilmesinin
sağlanmasında özellikle Aile Hekimleri çok önemli bir konuma
sahiptir. Birinci basamak sağlık hizmetinin diğer çalışanları
yanında onların rolü, sağlık alanında kaynakların optimal biçimde
değerlendirilebilmesi için çok önemli görülmektedir. Bireysel ve
toplumsal sağlık hizmetlerinin koordinasyonunu geliştirmeleri
durumunda, geleceğin sağlık sistemleri içinde rolleri daha da
belirgin olacaktır" sözlerine yer verilmekte, özet bölümünde ise şu
ifade yer almaktadır:
"İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için, sağlık hizmet sisteminde,
tıp mesleğinde, tıp fakültelerinde ve diğer eğitim kuruluşlarında
köklü değişiklikler yapılmalıdır. Aile Hekimi sağlık hizmet
sistemlerinde kaliteye, maliyet etkinliğine ve adilliğe
ulaşılmasında merkezi role sahip olmalıdır. Bu sorumluluğu yerine
getirebilmek için Aile Hekimi, hasta bakımında yetkin olmalı,
bireysel ve toplumsal sağlık hizmetini bir bütün halinde ele
almalıdır. Bu amaç doğrultusunda Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Dünya
Aile Hekimleri Örgütü (WONCA) tarihi bir işbirliği
gerçekleştirmektedir.
Aynı dökümanda, "Toplumun
Gereksinimlerini Gözeten Bir Sağlık Hizmeti ve Tıp Eğitim Sistemi
Oluşturmak İçin Öneriler" bölümünde:Aile hekimliği bir uzmalık dalı
olarak tanınmalı ve çalışmalı, Aile hekimliği uzmanlık disiplini her
tıp fakültesinde öğretilmeli ve aile hekimi/dal uzmanı dengesi
kurulmalı,her ülkede Aile hekimliği mezuniyet sonrası uzmanlık
eğitimi verilmelidir şeklinde ana maddeler yer almıştır. Çeşitli
Avrupa ülkeleri ile dünyanın diğer ülkelerinde minimum 3 yıl olmak
üzere uzmanlık eğitim süreleri değişmektedir
TÜRKİYE'DE AİLE
HEKİMLİĞİ
Ülkemizde aile hekimliğinin tarihçesi oniki yıllık bir geçmişe
dayanmaktadır.
Ülkemizde Aile
hekimliği kavramı ilk defa 1980li yıllarda gündeme gelmeye
başlamıştır.
1983 Aile hekimliği ayrı bir
uzmanlık dalı olarak"Tababet Uzmanlık Tüzüğünde" yer aldı.Eğitim
süresi pratisyenler için üç yıl; çocuk sağlığı ve hastalıkları ile
iç hastalıkları uzmanları için bir yıl dört ay olarak belirlendi.
1984 Gazi Üniversitesi Tıp
Fakültesinde (Ankara) ilk aile hekimliği anabilim dalı kuruldu.
1985 Aile hekimliği uzmanlık
eğitimine Sağlık Bakanlığı ve SSK' ya bağlı eğitim hastanelerinde
başlandı.
1990 yılında Türkiye Aile
Hekimleri Uzmanlık Derneği (TAHUD) Ankara'da kuruldu.
1992 Gülhane Askeri Tıp
Akademisinde aile hekimliği anabilim dalı kuruldu.
1993 Yüksek Öğretim Kurumu
12547 sayılı kararı ile tıp fakültelerinde aile hekimliği anabilim
dallarının kurulmasını uygun buldu.
1994 İlk kez bir aile hekimi
Osmangazi Üniversitesinde (Eskişehir) kendi alanında akademik
kadroda görevlendirildi.
1995 Avrupa topluluğu üye
ülkelerde birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışacak hekimlerin
tıp eğitiminden sonra en az iki yıl eğitim görmelerini zorunlu hale
getiren bir karar aldı.
1996 Avrupa topluluğu bu
zorunlu eğitim süresini iki yıldan üç yıla çıkardı.İki aile
hekimliği uzmanı Türkiye'nin ilk aile hekimliği doçentleri oldu.
2006 itibari ile, Türkiye'de
Aile Hekimliği Anabilim Dalı kurulmuş olan
tıp fakültelerinin sayısı 36 dır. Bunların birinde aile hekimliği
profesörü; on üçünde aile hekimliği doçent ve yardımcı doçentleri
ana bilim dalı başkanlığı görevini yürütmektedir. Diğerlerinde ise
başka anabilim dallarının öğretim üyeleri asaleten veya vekaleten
aile hekimliği anabilim dallarına başkanlık yapmaktadırlar. Aile
Hekimliği Ana Bilim Dalının kurulmuş olduğu tıp fakültelerinin
sadece on beşinde aile hekimliği uzmanlık eğitimi verilmektedir
Kaynaklar
1-ÇÜTF Aile Hekimliği Ders Notları
2-Uludağ Üniversitesi AH Ders Notları
3-http: //www.vanaile.com/modules/articles/article.php?id=47