AİLE HEKİMİ KİMDİR
Dr.Ahmet ERGİN
Aile Hekimliği Uzmanı
Aile hekimi;
Kişilerin yaş, cinsiyet ve hastalığına
bakmaksızın, birey ya da ailelere yönelik koruyucu ve birinci
basamak tedavi hizmetlerini bir ekip anlayışı içinde sunabilen,
Hastasına içinde bulunduğu biyopsikososyal
faktörleri göz önüne alarak yaklaşan,
Kronik ve terminal dönemdeki hastaların
bakımını yapabilen,
Sağlıkla ilgili her türlü soruna ilk
yaklaşımda bulunup gerektiğinde hastasını bir dal uzmanına konsülte
ettiren,
Kurumlar arası işbirliği yapabilen,
Hastasının sağlık haklarını üçüncü kişilere
karşı savunabilen,
Tıp fakültesi sonrası eğitim almış hekimdir.
Aile hekimi hastası ile karşılıklı güvene
dayalı bir ilişki kurar. Aile dinamikleri, insan ilişkileri,
danışmanlık ve psikoterapi konularından yararlanır. Biyolojik,
klinik ve davranışsal bilimleri birleştirecek yetenektedir.
Devamlılık, kapsamlılık, kişisellik, hastalıklardan korunma, erken
tanı ve tedavi, bireye toplumsal yaklaşım özelliklerinden
bazılarıdır.
Aile Hekimliğinin Temel Özellikleri
Aile hekimliğinin temel özellikleri, aile
hekimliğinin bir
disiplin olarak tanımlanmasını sağlayan temel unsurlardır.
Bu unsurlar aile
hekimlerinin çalışmakta olduğu sağlık sistemine
dayanmazlar.
Sağlık sisteminde ilk tıbbi temas
noktasını oluşturur; hizmet almak isteyenlere açık ve sınırsız bir
olanak sağlar; yaş, cinsiyet ya da kişinin başka herhangi bir
özelliğine bakmaksızın tüm sağlık sorunlarıyla ilgilenir.
Kolay, her ortamda ulaşılabilir: Yalnızca coğrafi anlamda değil,
ekonomik ve kültürel anlamda da kolay ulaşılabilir bir hizmet sunar.
Entegre ve koordine:
Koruyucu hekimlik uygulamalarını, tedavi ve rehabilite edici
uygulamalarla bütünleştirir. Aile hekiminin çözemediği sağlık
sorunları konusunda ikinci basamağa sevk işlemi yapılır ve sonuçlar
yine aile hekimi tarafından takip edilir, aile hekimi ile birlikte
değerlendirilebilir. Aile hekimi hastasının yararına birinci ve
ikinci basamak sağlık hizmetlerinin entegrasyonunda önemli rol oynar.
Süreklilik:
Hastalığın belirli bir evresi ile
sınırlı değildir; sağlıklı dönemlerde sunulması gereken hizmetleri
de kapsar ve bireyi tüm yaşamı boyunca izleyebilir. Pek çok ülkede
aile hekimi hastalarının doğumundan başlayarak bu görevi üstlenir.
Hamile kadınların antenatal bakım hizmetlerinden çocuğun doğmasına
kadar doğrudan hizmet sunar. Aynı zamanda bireyin, çocukluk,
erişkinlik ve yaşlılık süreçlerinde hizmetleri sunmaya devam eder;
akut, kronik, tekrarlayan durumlar ve pek çok olguda ölen, ölmekte
olan, terminal safhada hastalığı olan kişilere de hizmet sunar.
Bütüncül: Bireyin sağlıkla ilgili tüm sorunlarını
ele alırken fiziksel, psikolojik ve sosyal özellikleri ile bir bütün
olarak değerlendirir.
Kişisel: Hastalık merkezli olmaktan çok birey merkezlidir. Sunduğu hizmeti
bireyin gereksinimlerine göre şekillendirir.
Aile ve toplumsal yönelimli: Sorunlar sadece bireysel değil, aile ve toplumsal örüntüleri
bağlamında da ele alır. Aile hekimi toplumun sağlık sorunlarından
haberdar olmalı, diğer sektörlerin meslek grupları ve kuruluşlarıyla,
gönüllü kuruluşlarla birlikte bölgesel sağlık sorunlarında olumlu
değişiklikleri başlatmak için çalışmalıdır.
Gizlilik ve yakınlık: Aile hekimi ve sorumluluğunu aldığı
kişiler arasında yaşama yayılan, sürekli ve yakın bir ilişki vardır.
Bu nedenle aile hekimi için temel etik sorumluluk ve haklardan biri
olan, kişisel bilgilerin gizliliğinin korunması can alıcı önemdedir.
Savunuculuk:
Aile hekimi, tüm sağlık konularında ve
sağlık hizmeti veren diğer kişilerle ilişkilerinde, sorumluluğunu
aldıkları kişilerin yanındadır. Hastanın kendi sağlığı için
verilecek kararlarda daha fazla söz ve sorumluluk sahibi olabilmesi
için bilgilendirilmesini gözetir.
Sağlık kaynaklarının etkili
kullanımı:
Bireylere sunulan bakımı koordine eder,
birinci basamakta diğer sağlık çalışanlarıyla birlikte çalışır,
diğer uzmanların sunduğu hizmetlerle teması yönetir ve gerektiğinde
hasta adına savunuculuk üstlenerek bunu sağlar. İlk başvuru yapılan
hekim olarak, aile hekimi büyük kaynakları kontrol eder. Bu
kaynaklar reçete yazımı, uzmana sevk, hastalığın laboratuar
tetkikleri ile araştırılması ve belirli ölçülerde hastaneyi kapsar.
Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de kaynaklar sınırlıdır. Aile
hekimi bu kaynakları kullanırken hastasının maksimum yararını
düşünmek sorumluluğunu taşır.
Özgün bir görüşme ve klinik karar
verme süreci vardır.
Çünkü; Etkili bir iletişimle zaman içinde
doktor ve hasta arasında gelişen bir ilişki kurulmasını
sağlar.Sıklıkla henüz ayrımlaşmamış şekildeki rahatsızlıklarla
ilgilidir. Aynı anda farklı yakınma ve hastalıkları
değerlendirebilir. Toplumdaki rahatsızlıkların prevalans ve
insidansının belirleyici olduğu özgün bir karar verme süreci vardır.
Ekip hizmeti:
Diğer disiplinlerle ve diğer sağlık
personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ekip hizmeti sunar.
Gereğinde toplumda sosyal hizmet, eğitim hizmeti ve iş hizmeti
verenlerle de işbirliği yapabilir.
Bir hekim bu niteliklerde hizmet
sunuyorsa, basamaklandırılmış bir sağlık sisteminde, sağlık
sisteminin merkezinde yer alan birinci basamak sağlık kurumlarında
çalışarak DSÖnün 21.yüzyıl hedeflerine yönelebilir. Kişiye yönelik
koruyucu sağlık hizmetleri, sağlık eğitimi, birinci basamak tedavi
edici hizmetler, evde bakım ile ikinci ve üçüncü basamak tedavilerin
ayakta ve evde takibini gerçekleştirebilir.
Kaynaklar
1-
ÇÜTF.Aile
Hekimliği Ders notları
2-
TC Sağlık
Bakanlığı. Aile Doktorları İçin Ders Notları