ADOLESAN DÖNEMİ -2

Dr.Ahmet ERGİN

Ailehekimliği Uzmanı

              2.Orta Adolesan Dönemi

            Genelde 15-17 yaşları ve lise yıllarına tekabül eden orta adelosanlarda, ergenlik belirtilerinin büyük bir kısmı meydana gelmiştir. 17 yaşındaki erkekler ile 15 yaşındaki kızlar, erişkin boylarının %99’una ulaşmıştır^{2, 8}. Artık adolesanın zihni, vücudunda meydana gelen değişikliklerle daha az meşguldür. Ancak zamanlarının büyük bir kısmını kendilerini daha alımlı, daha havalı ve daha cazibeli gösterme çabaları ile geçirirler. Giydikleri elbiseler, makyaj malzemeleri önemli hale gelmiştir^{2, 7}.

            Aileye bağlılık daha da azalmıştır². Arkadaş grupları oluşturmaya başlamışlardır. Arkadaş grupları, rasgele bir araya gelen topluluklar değildir. Onları bir arada tutan özellikler vardır. Her adolesan istediği gruba giremez, çünkü grubun yazılı olmayan yasaları vardır. Gruptan çıkmak kolay, girmek zordur. Hiçbir adolesan önemli bir neden olmadan grubun dışında kalmak istemez. Çünkü bir grubun üyesi olmak, bir saygınlık göstergesidir. Adolesan, gruptaki arkadaşları ile özdeşim yapar ve onların tutum ve davranışlarını benimser. Ailesine karşı, grubun görüşlerini kendi fikirleriymiş gibi savunur. Bu dönemde evden ayrılma girişimleri olabilir. Anne babadan kopma eğilimi onu bir bakıma boşlukta bırakmıştır. Bu boşluğu arkadaş ilişkileri ile doldurmaya çalışır. Evde kişiliğini kanıtlamaya çalışan adolesan, grup içinde aşırı uyumlu bir kimliğe sığınır³.

            Orta adolesanlarda, kızlı erkekli birlikte gezmeler, kızlı erkekli gruplaşmalar, ikili arkadaşlıklar ve sonra flörtler başlar. Bazı adolesanların ise cinsel faaliyet  girişimleri ve deneyimleri olmaya başlamıştır. Amerika ve Avrupa’da 18 yaşın altındaki kızların %40’nın cinsel deneyimi olmuştur^{2, 3}.

            Orta adolesanın mantığa dayanan soyut düşünme yeteneği artmıştır. Başkalarının hislerini anlamaya başlamışlardır². Yaratıcılık ve entelektüellikleri artmıştır⁷. İdealistik mesleki hedefleri azalmıştır². Ancak hızlı bedensel ve cinsel gelişim onu baskı altında tutmaktadır. Tıpkı toy bir sürücü gibi, arabasını doğru  yolda tutmaya çabalamakta, sağa sola yalpa yaparak yol almaktadır³. Adolesanlar da bu dönemde risk alma davranışları ve bunlara bağlı alkol, madde kullanımı, gebelik, cinsel yolla geçen hastalık, özkıyım ve kazalar görülebilir².

       3. Geç Adolesan Dönemi

            Genelde 17-21 yaşlarına ve üniversite ya da lise sonrası çalışılarak geçirilen ilk 4 yıla tekabül eder. Bu dönem ayrılma ve kimlik mücadelesinin geç fazıdır. Eğer erken ve orta adolesan evreleri, uygun aile ve arkadaş desteği ile geçirilmiş ise bu evrede adolesanın, bunları pekiştirme ve yetişkin sorumluluğu alma tarzı kolay olacaktır. Aksi takdirde, bahsedilen destekler tam değilse, problemler gelişebilir².

            Geç adolesan huzursuzluğun azaldığı, toplumla bütünleşmenin, arttığı bir dönemdir. Adolesan artık ailesinden ayrı bir varlık olmuştur. Zaman zaman, anne ve babasının bir zamanlar ki tavsiyelerini ararlar ve haklı bulurlar, öğütlerini takdir ederler. Bazı adolesanlar seyrek olsa da hala akranlarına ve ebeveynlerine bağlı kalır ve yetişkinliğin sorumluluklarını almada kararsızlık gösterirler^{2,  9}.

            Geç adolesanların artık vücut gelişimleri ile ilgili bir problemi kalmamıştır ve bununla ilgilenmezler². Erkeklerde 18-20 yaşlarında, kızlarda 16-18 yaşlarında epifizlerin kapanması ile büyüme büyük oranda durmuştur⁸.

            Arkadaş gruplarının değerleri, artık önemini kaybetmeye başlamıştır. Adolesan artık kendi kimliği ve değerleri ile hareket etmekten rahatlık duyar. Zamanlarının çoğunu tek kişi ile olan ilişkiler ile geçirirler. İlişkilerinde deneyim sahibi olmuşlar ve bu ilişkilerinde çıkar hesabı yapmamaya başlamışlardır. Daha paylaşımcıdırlar, karşı cinsten arkadaş seçimi ortak zevke ve karşılıklı anlaşmaya dayanır².

            Mantıklı ve gerçekçidirler. Ani isteklerini kontrol etme yetenekleri artmıştır. Mesleki kapasitelerini tespit ederler, meslek seçiminde kendilerine sınırlar koyarlar ve pratik mesleki hedeflere yönelirler^{7, 9}. Cinsel, dini ve ahlaki değerlere saygı duymaya başlamışlardır^{2, 7}.

            Sonuç olarak, adolesan döneminde bir genç, anne, babası ve diğer erişkinlerden duygu, düşünce ve davranışta bağımsızlık geliştirmiş olmalıdır. Ailesi dışında toplumsal ilişkilere girebilmeli, özellikle yaşıtları ile arkadaşlık kurup sürdürebilmelidir . Karşı cinse eğilim ve yaklaşma isteği duymalı ve sevgi bağı kurabilmelidir. Cinsel kimliği ve rolünü iyice benimsemiş, evliliğe istekli ve hazır olmalıdır. Zihin yeteneklerini, becerilerini geliştirmiş, toplum yaşamı için gerekli bilgi, görgü ve ruhsal olgunluğa erişmiş olmalıdır. Kendine özgü değerler, yaşam anlayışı ve bir dünya görüşü oluşturmalıdır. Bir amaç veya amaçlara  doğru yönelebilmeli, nereden gelip nereye gittiğini bilmelidir. Başka bir deyişle, çevresi ile bütünleşirken kendi öz benliğinin bilincine varmalı, kimlik duygusunu geliştirmelidir³.

 

      Kaynaklar

    1.Satcher D. Injury: An Overlooked Global Health Concern. JAMA 2000;  284 (8); 950-51

     2.Lawrence S, Neinstein MD. Adolescent Health Care.A Practical Guide. Williams&Wilkins.1996;40-45

    3.Yörükoğlu, A. Gençlik Çağı Ruh Sağlığı ve Ruhsal Sorunları. Özgür Yayınları, İstanbul, 1998;13-11

    4. Lingren HB. High Risk Youth.

       Erişim:(http:// ianıwww .unl. edu/ pubs/family/91322. htm.) 1999. Erişim tarihi: 17.12.2000

          5.Neyzi O. Ertuğrul, T. Pediatri .Nobel Kitapevi. İstanbul 1989; 104-116

          6.Dworkin PH. NMS Pediatri (Türkçe çeviri). Saray Kitapevi. İzmir 1992; 67-96  

         7.Chambers CV.  Childhood and Adolescence. In: Rakel RE. Textbook of Family Practice. W.B. Saunders Company. 1995; 634-659

         8.Apak S. Gelişim Nörolojisi. Bayrak Matbaacılık. İstanbul, 1989; 27-31

            9. McAnarney ER, Orr DP, Kreipe RE, Comerci GD. Textbook of Adolescent Medicine. W.B. Saunders Company. 1992; 91-98